Website header images Wie zijn wij? Agenda Onze banen Werk van leden Grootbedrijf Foto's Contact Links Beheer

Duits tijdperk 3


 

Duitse Baan Tijdperk 3

Beschrijving Duitse baan tijdperk 3

Geschiedenis van de baan

Deze baan is de oudste baan van MSCV. De eerste twee modules werden al in ca. 1985 gebouwd. Oorspronkelijk was de baan opgezet als een enkelsporige zijlijn ergens in midden Europa. Er werden een aantal afspraken gemaakt over de afmetingen, het landschap en de te gebruiken materialen en veel leden besloten toen om met veel enthousiasme één of meerdere modules te bouwen. Echter niet alle leden hielden zich aan die afspraken. Zo zaten er plotseling modules in de baan met een Zuid Frans en een Amerikaans landschap. Zelfs een vuurtoren op een rotspunt in zee kwam verscheen op het toneel. Op een gegeven moment reden er op een deel van de baan ook Zwitserse locomotieven onder een bovenleiding rond.
Na wat deining binnen en buiten de club werd besloten om een Zwitsers grensstation te bouwen waarbij naar de ene kant de lijn verder Zwitserland in zou gaan en naar de andere kant de lijn naar Duitsland zou lopen. Op die manier konden de ontstane Zwitserse modules tot een mooi geheel worden opgesteld en de overige modules werden omgebouwd naar Duits voorbeeld. En in het grensstation kon een afwisselend bedrijf worden nagebootst omdat daar natuurlijk van locomotief moest worden gewisseld, ook omdat het Zwitserse deel geëlektrificeerd was en het Duitse niet. Om het tijdperk maakten we ons gedurende die tijd nog niet al te veel zorgen.

Omdat digitale systemen in die tijd nog moesten worden uitgevonden, werd de baan analoog bediend. Elektrisch was de baan onderverdeeld in blokken, waarbij aan elk blok een trein kon worden toegekend (Z-schakeling).

In deze vorm heeft de baan lange tijd bestaan. Op een gegeven moment ontstond echter bij de Zwitserse rijders de behoefte om een nieuwe 100% Zwitserse baan te gaan bouwen. De Zwitserse modules van de baan werden afgebroken. Echter wat te doen met het grensstation?

Dit grensstation is daarna volledig omgebouwd tot een Duits station. Alles wat ook maar enigermate aan Zwitsers deed denken, werd verwijderd en vervangen door Duits zoals bijvoorbeeld alle seinen en vele gebouwen. De bovenleiding werd ook verwijderd. Het voormalige Zwitserse grensstation was nu een Duits eindstation geworden waarin twee enkelsporige lijnen samenkomen. De in het locdepot aanwezige draaischijf kon bij het treinbedrijf goede diensten verrichten. Ook werden daarna alle modules nog eens flink aangepakt, opgeknapt en in hoge mate gedetailleerd. Gedurende deze periode werd ook het tijdperk wat strakker vastgelegd: tijdperk 3 – ca. 1960 tot 1970.

Het bouwen stopte daarna zeker niet. Naast een aantal enkelsporige trajecten ontstonden er in relatief korte tijd ook een dubbelsporig traject, een stad met een station en een groter goederenstation. Op dit moment is de baan uitgegroeid tot een grote baan met 34 modules. Omdat ombouw naar digitaal, naast het ombouwen van de locomotieven ook een ombouw van 34 modules betekent, is de analoge bediening tot nu toe behouden.

Door de enorme grootte van de baan is het bijna niet meer mogelijk om de gehele baan op te bouwen. De ruimte en de opbouwtijd die hiervoor nodig zijn hebben we bij tentoonstellingen en evenementen meestal niet. Daarom is er nu voor gekozen om een aantal kleinere opstellingen van de baan te gaan maken waarbij toch een intensief en gevarieerd treinenverkeer plaats kan vinden. Iedere opstelling bevat een groot aantal specifieke modules die alleen in die opstelling zitten. Sommige modules kunnen in meerdere opstellingen worden gebruikt. Indien de ruimte en de opbouwtijd het toelaten, dan kunnen ook een aantal opstellingen tot een grotere baan worden gecombineerd.

Nog steeds is het thema van alle opstellingen of combinaties de Deutsche Bundesbahn in de jaren 60 van de vorige eeuw. Alle opstellingen zijn zeer gedetailleerd, voorzien van een specifieke achtergrond en een eigen verlichting. Er wordt uitsluitend conform het gekozen tijdperk gereden met professioneel verouderd rollend materieel.

Opstelling Steinheim

De kern van deze opstelling vormt het kopstation Steinheim vanwaar aan dezelfde kant, twee enkelsporige lijnen uitgaan.

Doordat dit een kopstation is, zijn er ook alle faciliteiten die nodig zijn om stoom- en diesellocomotieven te verzorgen: locomotiefloods, kolenbunkers, waterkolommen, inspectieplaatsen en een draaischijf. Het station heeft ook nog een aantal zijsporen naar de plaatselijke industrie en naar een laad- en los perron. Op dit station wordt in het algemeen veel gerangeerd.

We kijken eens om ons heen bij het eindstation Steinheim. Aan de westzijde van het emplacement, waar vroeger het traject nog doorging naar Lauterbach, is na ongeveer 100 meter een stootblok geplaatst. Op die manier kunnen de locomotieven van de aangekomen treinen nog omlopen en naar het locdepot rijden. Ook wordt dat spoor nog veelvuldig gebruikt voor rangeerbewegingen.
Boven het doodlopende spoor, staan de eerste huizen van het dorp Steinheim. Tegenover de brandweerkazerne staat nog een oude smederij. Een kleine kiosk zorgt voor de nodige versnaperingen bij dit mooie uitzichtpunt.

Dit punt is ook een geliefde plek voor treinspotters. Vanaf hier heeft men een prachtig uitzicht over het westelijk deel van het emplacement. Soms halen treinspotters halsbrekende toeren uit voor een paar mooie foto’s.
Het landschap aan de westkant van het station is tamelijk bergachtig en ook al heel landelijk. Een kleine boerderij heeft er een aantal weilanden met vee.
Aan de westkant van het emplacement zijn ook twee zijsporen voor diesellocomotieven. Dit is de plaats waar deze locomotieven staan opgesteld, in afwachting van nieuwe diensten.

Vlakbij deze sporen is een kleine brandstofopslag, waar ook de diesellocomotieven weer een nieuwe voorraad diesel kunnen tanken. Een klein seinhuis bewaakt de treinbewegingen aan deze kant van het emplacement en het nabije locdepot. Een klein uithaalspoor maakt het mogelijk om zo af en toe ook een postwagen aan het doodlopende spoor aan het perron te zetten, zonder de overige rangeerbewegingen te verstoren.

Aan dit kopspoortje langs het perron staan ook regelmatig kleine personentreinen gedurende de wat stillere uren van de dienstregeling. De langere personentreinen komen in het algemeen binnen op spoor 1 langs het perron. De reizigers kunnen hier uitstappen en misschien verder reizen naar Obergreifenthal of naar andere bestemmingen die alleen per bus bereikbaar zijn. De drukte op het stationsplein is overeenkomstig met het aankomen of vertrekken van de reizigerstreinen.

Alleen het laden en lossen van de expresse goederen bij de loods aan de zijkant van het station, vindt slechts 2 keer per dag plaats. Dan komt er een extra goederenwagen mee die snel op spoor 1 gelost en geladen moet worden.
Langs spoor 2 is ook een klein perron gemaakt, omdat tijdens het spitsuur wat meer treinen rijden en dan ook dit spoor gebruikt moet worden voor reizigerstreinen.

Normaal worden de sporen 2 en 3 alleen gebruikt voor de hier eindigende goederentreinen, of voor de goederentreinen van of naar Obergreifenthal. In het midden van het emplacement begint het locdepot. Een kleine kolenbunker met kraan zorgt er voor dat de kleinere stoomlocomotieven van kolen kunnen worden voorzien.

Een slakkenput zorgt dan weer dat de slakken van de verbrande kolen kunnen worden gestort. Een bezandingstoren kan de stooklocomotieven voorzien van zand. Dit hebben ze vooral nodig op het stijgende traject naar Obergreifenthal.

Een aantal waterkolommen in het locdepot voorzien de stoomlocs weer van vers water. De bijbehorende watertoren met de watervoorraad voor alle waterkolommen, staat wat naar achteren op het emplacement.

In later tijden is er nog een grotere bekolingsinstallatie gebouwd. Vanwege de het toenemende aantal diesellocomotieven op deze lijn, wordt deze nu helaas veel minder gebruikt. Aan de oostkant is het stoomlocomotievendepot gevestigd. Een draaischijf geeft de mogelijkheid om de stoomlocomotieven te om te draaien, zodat ze weer met de neus in de goede richting staan als weer met een trein de terugreis moeten aanvaarden.

Een open werkplaats met inspectieputten geeft de mogelijkheid om hier ook kleine inspectie- en onderhoudswerkzaamheden uit te voeren. De oude lokloods geeft plaats aan twee locomotieven. Achter de loods loopt een spoor wat verder door, tot achter het gebouw van de Lokleitung.

De modernisering heeft op deze lijn helaas ook al toegeslagen. Juist afgelopen jaar zijn alle oude armseinen vervangen door de wat modernere lichtseinen. Verspreid langs de lijn zijn hier en daar nog de restanten te zien van het oude seinsysteem.


Laten we eens een treinreis gaan maken over de baan.


Als we het station in oostelijke richting verlaten, dan passeren we eerst aan de rechterkant een monument locomotief. Deze is geplaatst ter herinnering aan het 50 jarig bestaan van het traject. Vervolgens zien we aan de linkerkant de werkplaats en locloods voor de locomotieven. Meestal staan daar wel een aantal locs te wachten voor een volgende dienst.

Achter het gebouw van de Lokleitung wordt op dit moment een oude stoomlok van de serie 17 gesloopt. Aan de rechterkant passeren we het laad en losperron, waar ook meestal veel bedrijvigheid heerst. Er staan meestal wel een paar goederenwagens die geladen of gelost moeten worden en er staan ook regelmatig vrachtwagens te wachten om de lading te kunnen lossen of over te nemen.

Als het goed is, dan heeft de oude overwegwachter zijn overwegbomen op tijd naar beneden gedraaid, en kunnen we veilig de overweg passeren. In een weide rechterboog, zien we aan de linkerkant de aftakkende lijn naar Obergreifenthal in een tunnel onder de wijnbergen verdwijnen.

Aan de rechterkant zien we een aantal weiden waar lokale boeren hun vee laten grazen. Als we daarna weer naar links kijken, dan zien we dat ook de plaatselijke padvinderij actief is en dat in een naastliggend veld het hooi wordt binnengehaald.

Aan dezelfde kant passeren we ook het boeren gehucht Mittelberg. Als we naar rechts kijken, dan zien we dat er zojuist een stukje bos wordt gekapt. Houtvesters zijn bezig de bomen in kleinere stukken te zagen. Er groeien op die plek ook veel kleine planten en paddestoelen.

Aan de linkerkant rijden we nu langs de hoger gelegen kapel van Mittelberg. Direct daarna passeren we de door knipperlichten beveiligde hoofdweg. We kruisen het beekje wat uit de heuvels komt en in een klein meertje uitstroomt. Waterlelies en rietkragen omzomen de randen van het meertje.

Aan de linkerkant passeren we het oude baanwachtershuisje. Dit is nu niet meer als zodanig in gebruik en wordt nu bewoond door een boeren familie. Direct daarna passeren we een klein industriegebied waar stenen uit de omgeving worden verladen vanuit een industriespoortje in vrachtwagens.

Na dit industriegebied gaan we een tunnel in en komen in het station Drehscheibenstein. Hier staan vele treinen opgesteld die op deze baan hun dienst nog gaan verrichten. Dit is voorlopig het einde van onze reis.

Opstelling Frizlar

De kern van deze opstelling wordt gevormd door het doorgangsstation Fritzlar. Het stadje Frizlar ligt aan een zijlijn waarbij het traject aan de ene kant direct enkelsporig wordt, en aan de andere kant dubbelsporig uitgaat. Pas na enige tijd wordt ook dit dubbelsporige traject enkelsporig.

In dit station moeten in de regel de treinen hun tegenliggers kruisen. Ook kunnen hier de snellere personentreinen de langzamere goederentreinen inhalen. Een aantal industriesporen zorgen voor wat rangeeractiviteiten.


Laten we eens een treinreis gaan maken over de baan.


Komende vanaf Drehscheibenstein en wanneer we de tunnel uitkomen, zien we aan de linkerkant een Gasthaus aan de rand van het bos. Dit Gasthaus heeft een gezellige Biergarten en in het weekend als het mooi weer is, is dit een geliefde plaats voor de lokale bevolking. Het traject gaat nu in een ruime boog naar links en we passeren het sein van de Blockstelle Moosbach. Vanaf hier wordt de lijn dubbelsporig.

Het bijbehorende seinhuis bedient het aftakkende wissel en de bijbehorende seinen. Dit seinhuis wordt ook nog bewoond door de familie van de seinhuiswachter. Achter het seinhuis hebben ze een leuke moestuin aangelegd. Het spoor verloopt nu op een dam door een klein, maar erg mooi natuurgebied. Twee kleine meertjes aan beide kanten van de spoorlijn trekken veel watervogels aan, die van de passerende treinen weinig last blijken te hebben. De natuurlijke flora en fauna is in ruime mate aanwezig.

Na een linker boog passeren we de industrieaansluiting van de plaatselijke overslag installatie, waar kleine hoeveelheden erts in wagens worden geladen. Een extra spoorverbinding maakt het rangeren van de ertswagens naar de industrieaansluiting mogelijk. Hier staan ook al de inrijseinen van het eerstvolgende station.

Als we het station binnenrijden, zien we aan de linkerkant al de huizen van de stad. Het is maar een kleine stad, zodat op dit station eigenlijk alleen de stoptreinen stoppen. De sneltreinen rijden hier in de regel gewoon door. Als we het station weer verlaten, dan passeren we de overweg. Ook deze overweg is nog handbediend. Dit was in de jaren 60 van de vorige eeuw heel gewoon.

Aan de rechterkant passeren we een spooraansluiting naar een plaatselijke houthandel en hier wordt ook de lijn weer enkelsporig. Indien het voor ons liggende traject vrij is, kunnen we direct onze reis voortzetten, anders moeten we even op de tegenligger wachten. Aan de linkerkant passeren we nu nog een boerderij en een groot korenveld. Het graan is rijp en kan eigenlijk binnenkort worden geoogst.

In een linkerboog rijden we nu de vakwerkbrug op die de Weissenbach kruist. Aan dit riviertje ligt nog een oude houtzagerij die wordt aangedreven door een waterrad. Een kleine halte maakt het mogelijk dat bewoners en toeristen ook met de trein dit stadje kunnen bereiken. Een steile voetweg voert van de halte naar het centrum. Vooral voor de noodzakelijke goederen is dit niet altijd een gemakkelijke weg.

Na de halte van Schwebheim gaan we een tunnel in en komen in het station Kehrschleifenstein. Hier rijden we de keerlus door zodat we weer klaar zijn om de reis in de omgekeerde richting voort te zetten.

Opstelling Niederhausen-Westerfeld

De kern van deze opstelling wordt gevormd door het goederenstation Niederhausen-Westerfeld. In dit goederenstation worden goederentreinen nieuw samengesteld en worden er ook aansluitende industriesporen bediend. Het goederenstation ligt aan een enkelsporige zijlijn. Aan de rechterkant van deze opstelling bevindt zich een keerlus en aan de linkerkant een zessporige draaischijf. Samen met de rangeermogelijkheden van het goederenstation maken deze middelen een zeer afwisselend treinbedrijf mogelijk.

Naast het doorgaande hoofdspoor is een passeerspoor aangelegd. Dit passeerspoor maakt het mogelijk dat doorgaande treinen in tegengestelde richting elkaar kunnen kruisen.

Op het derde spoor kunnen treinen binnenkomen die opnieuw samengesteld moeten worden. Vanuit beide kanten is dit spoor bereikbaar via een uithaalspoor van waaruit ook de andere rangeer- en opstelsporen te bereiken zijn. Aan dit derde spoor is ook nog een halte voor lokale personentreinen. Deze halte bedient het daarachter liggende stadsdeel.

Voor de verzorging van locomotieven is aan de westkant een klein depot voor stoomlocs aanwezig. Aan de oostkant is er een apart spoor waar diesellocs hun voorraad brandstof kunnen aanvullen.

Aan de westkant bevindt zich ook nog een aansluitspoor naar een meubelfabriek waar af en toe ook wagens gerangeerd moeten worden.

Aan de oostkant bevindt zich een goederenloods waar stukgoederen worden overgeslagen van en naar vrachtauto’s.


Om kleinere ondernemingen te bedienen is het achterste spoor als straatspoor aangelegd.


Om het voor het autoverkeer wat makkelijker te maken is er halverwege het emplacement een autobrug aangelegd die via een stadspoort direct toegang geeft tot de oude binnenstad.

Het gehele station wordt centraal bediend vanuit het seinhuis aan de westzijde van het emplacement.


Laten we eens een treinreis gaan maken over de baan.


Komende vanaf Drehscheibenstein en wanneer we de tunnel uitkomen, passeren we aan de linkerkant een boerderij en een groot korenveld. Het graan is rijp en kan eigenlijk binnenkort worden geoogst. Het dochtertje van de boer vermaakt zich intussen prima op de schommel.

In een linkerboog rijden we nu de vakwerkbrug op die de Weissenbach kruist. Aan dit riviertje ligt nog een oude houtzagerij die wordt aangedreven door een waterrad. Aan de stromende rivier proberen sportvissers een avondmaaltje te vangen.

Even verder doemt aan de linkerkant het kleine vestingstadje Schwebheim op. Dit oude vakwerkstadje ligt op een rots en heeft een geschiedenis die tot ver in de middeleeuwen terug gaat.

Een kleine halte maakt het mogelijk dat bewoners en toeristen ook met de trein dit stadje kunnen bereiken. Een steile voetweg voert van de halte naar het centrum. Vooral voor de noodzakelijke goederen is dit niet altijd een gemakkelijke weg.

Na de halte van Schwebheim naderen we het goederenstation Niederhausen-Westerfeld. Na het passeren van het inrijsein zien we aan de linkerkant een lokale bierbrouwerij welke al door een groter biermerk is overgenomen.

Aan de linkerkant zien we ook het kleine locdepot, de meubelfabriek en een verffabriek. Op het dak van de verffabriek is men de lichtbestendigheid van de verven aan het testen.

Onze personentrein hobbelt over de wisselstraat van het emplacement in de richting van het derde spoor. Daarbij passeren we aan de linkerzijde het seinhuis van waaruit het gehele goederenstation wordt bediend. In een kabelkanaal naast het seinhuis is kennelijk een onrechtmatigheid geconstateerd. Een aantal techneuten staan er druk overleggend omheen.

 

Op de goederensporen aan de linkerkant wordt druk gerangeerd. Pas aangekomen goederentreinen worden uit elkaar genomen en nieuwe treinen worden samengesteld. Even verder gaan we onder de verkeersbrug door die een verbinding vormt van het oude en het nieuwere stadsdeel.

Dan komt onze personentrein aan het kleine perronnetje tot stilstand. Via een trap kan men vanaf het perron de eerder genoemde brug bereiken. Op die manier geeft deze eenvoudige halte een snelle toegang tot zowel de oude als ook de nieuwe stad. Achter het perron en de goederensporen zijn in de steunmuren waarop de oude stad is gebouwd, een aantal kleinere ondernemingen gevestigd.

Direct achter die steunmuren beginnen de huizen van de oude stad. Een stadspoort geeft toegang tot het centrale plein van de stad. In een straatje dat parallel aan de stadsmuur loopt, zijn een paar winkels gevestigd. Het straatje is maar smal. Daarom is het éénrichtingverkeer en is er ook een parkeerverbod. En in de jaren 60 van de vorige eeuw werd er nog goed gehandhaafd.

Voordat we weer kunnen vertrekken moeten we eerst nog even wachten totdat de rangeerbewegingen die ons vertrek belemmeren, zijn beëindigd. Dan wordt het uitrijsein groen en kunnen we onze reis weer voortzetten. Aan de linkerzijde passeren we het oude seinhuis. Dit seinhuis aan de oostzijde heeft geen functie meer en daar heeft nu de plaatselijke modelspoorclub een passend onderkomen gevonden. Kennelijk hebben ze ook iets met modules want ze zijn druk aan het sjouwen. Ik denk dat ze binnenkort op pad gaan naar een tentoonstelling, of er net vandaan komen.

We zien achter het seinhuis nog een paar fabrieksgebouwen staan. In het linker gebouw zit een groothandel in wijnen en wat ze in het andere gebouw doen weet ik eigenlijk niet. De ramen zijn tamelijk ondoorzichtig en er staat geen firmanaam op de gevel. De directeur rijdt weliswaar in een mooie rode (en dure) auto. Wel liggen er naast het gebouw veel wrakken van auto’s en ander oud spul.

Als we de laatste wissels van het emplacement gepasseerd zijn, zien we aan de rechterkant nog een mooie volkstuin. Om de inkomsten wat bij te spijkeren doen ze ook aan wat straatverkoop. Het water komt echter nog uit een pomp en het toilet heeft nog een houten deur met een uitgesneden hartje.

Na een linker boog gaan we een tunnel in en komen in het station Kehrschleifenstein. Hier rijden we de keerlus door zodat we weer klaar zijn om de reis in de omgekeerde richting voort te zetten.

Combinaties van opstellingen

Indien de beschikbare ruimte en opbouwtijd het toelaten dan kunnen er ook combinaties van de hiervoor getoonde opstellingen worden gemaakt. Bijvoorbeeld een combinatie van Fritzlar en Niederhausen-Westerfeld:

Of een combinatie van Steinheim en Fritzlar:

Uiteraard is bij deze grotere opstellingen een nog afwisselender treinverkeer mogelijk. Deze opstellingen vereisen echter ook meer mensen bij het opbouwen, bedienen en afbouwen van de baan.

Meer mogelijke opstellingen

Op dit moment zijn we ook druk bezig om kleine veranderingen aan te brengen aan sommige modules, waardoor we in de toekomst meer verschillende opstellingen kunnen realiseren.

   

Links op het internet naar deze baan:

Van 5 t/m 9 april heeft onze club deelgenomen aan Intermodellbau 2016 in Dortmund.

Het artikel in Modeleisenbahner van augustus 2016 over onze baan vindt u hier: pagina 1, 2 en 3 (Met dank aan Modelleisenbahner en de fotograaf Frank Zarges voor het mogen plaatsen)

 

 

Zondag 8 Juli, 2018